WieringerpleinVoor Wieringers, door WieringersOns eiland.Ons verhaal.Onze gemeenschap.
Bij een bericht of nieuwsbericht staat een knop Lees voor, als je telefoon of computer een Nederlandse stem heeft. Deze keuze onthoudt je browser.
Het Wierings
Op Wieringen werd Wierings gesproken. Het ligt het dichtst bij het Fries en bij het Tessels. Hier staan woorden, gezegden en hoe je ze ongeveer uitspreekt.
Er is nooit een officiële spelling geweest. Wat hier staat, volgt de spelling van de bron. Dezelfde klank ziet er bij Winkler in 1874, bij Daan in 1950 en bij een latere bezoeker soms anders uit.
De regel Ongeveer is een leeshulp voor wie Nederlands spreekt. Het is geen opname. Heeft je browser een Nederlandse stem, dan leest de knop die spelling voor. Dat blijft een benadering.
Echt horen kan bij het Meertens Instituut. In de Nederlandse Dialectenbank staan opnames uit Den Oever: een visser en een huisvrouw, allebei geboren in 1908, over de visserij en de streek; een korte opname uit 1963; en een gesprek over bruiloften.
In de jaren vijftig schreef Jo Daan dat het dialect al aan het verschuiven was, door de Zuiderzeewerken en door mensen van buiten. Sinds de jaren zestig krijgen kinderen het nog weinig mee. Onder de oudste generatie is het nog te horen. Een lichtere vorm, dichter bij het Westfries van de vaste wal, hoor je breder.
Winkler vond het in 1874 Frieser dan het Tessels. Daan noemde het een Hollands dialect met veel Friese trekken. Later rekent men het tot het Eiland-West-Fries.
Vooraan in een woord is de Nederlandse sch een s plus een k. Niet de zachte g van school, als je die als sg zegt.
Huis, kruis, muis en buik hebben de uu van muur. Niet de ui van ui.
Blijven, stijf, mijn en vijftig hebben de ie van dier.
Bleek, week en breed hebben een ee, niet bleik of weik. Boom en lopen hebben een oo, niet boum of loupe. Die oo en, in braden en blazen, die ee zijn open, zoals in door en keer.
Na een korte achterklank en voor d of t wordt de n een ng, zoals in lang. Aan het eind hoor je soms een d en soms een t. Daan noemde dat gutturalisering.
Een klinker wordt vaak langer aangehouden dan in het Nederlands, zoals in school, huis en zeggen. Soms verandert de klank mee.
Stuk is stik. Rug trekt naar de eu van deur. Put is pet.
Net als in het Westfries. Ik ben bleven. Ik heb dronken. Gedaan is deend, gezien is zient.
Kind wordt kiin, avond wordt even. Omgekeerd krijgt land een d, langd, en gezien een t, zient. Op de grond is op e grongd: de d van de is weg.
Schooltje is skoelke, huisje is huuske, een veulen is foelke. De e is dof, zoals in de. Andere Noord-Hollandse dialecten doen dit bijna niet. In het Fries hoor je het overal.
Daan schrijft in 1950 dat sommige sprekers een verschil in lengte nog hoorden en anderen niet. Haar voorbeeld: skite voor schieten, met een langere klinker dan skite voor het grovere woord. Op papier is het hetzelfde.
In eigen kring zei men je, jij, jou en jullie. Ook tegen oudere mensen, en de oude Wieringer ook tegen de dominee en de dokter. Geen u. Dat verschoof toen er meer mensen van buiten kwamen.
11 gezegden
Eerst het woord of de betekenis. Daarna een treffer die alleen in de toelichting staat.
Niets gevonden. Wis de zoekopdracht.
Ook deze komen van bezoekers van mijnwoordenboek.nl. Het is de enige gepubliceerde rij Wieringer gezegden die we konden natrekken. Een gezegde kan op het eiland anders gelopen hebben dan de toelichting zegt.
het waait ontzettend hard
Gevonden in de toelichting.
Ongeveer. Wiend is wind, nag is nog, oal is al. De windzak staat nog helemaal open.
Booi staat met een hoofdletter in de lijst. Of dat een naam is, staat er niet bij.
dat maalt maar op dezelfde vergunning door
Gevonden in de toelichting.
Ongeveer. Meulend is malend, seeltje is het briefje, deur is door.
Een bezoeker licht toe: in de Eerste Wereldoorlog had je een vergunning nodig om graan te malen, en er werd vaker op hetzelfde briefje gemalen. Later zei men het ook van iemand die over hetzelfde bleef doorzeuren. In die toelichting staat ceeltje, in het gezegde seeltje.
zijn klompen bij de pet hebben staan
Gevonden in de toelichting.
Ongeveer. Het is heeft, sien is zijn, hülleste zijn klompen. Ook geschreven als hulleste.
Stond niet in het rijtje gezegden, maar als toelichting van een bezoeker: gezegd van iemand die niet meer leefde en de klompen had achtergelaten, bij de put.
die is ook weer in verwachting
Gevonden in de toelichting.
Ongeveer. Ok met een lange o. Een boeskip is een boodschap.
De lijst geeft deze betekenis. Waarom een boodschap hier voor zwangerschap staat, staat er niet bij.
een korte opklaring voor een regenbui
Gevonden in de toelichting.
Ook: een blinkvoer een stink, blink een blink voer een stink.
Ongeveer. Blink is de opklaring, voer is voor.
De lijst heeft drie schrijfwijzen voor hetzelfde beeld.
een koe met schapenribben
Gevonden in de toelichting.
Ongeveer. Mit is met, sképe zijn schapen, rubbe zijn ribben.
hij is erg lui
Gevonden in de toelichting.
Ongeveer. Het is heeft. Lovigte is luiheid, met een lange o.
hij is dood en begraven
Gevonden in de toelichting.
Ongeveer. Sang klinkt als zand, winkelke is een winkeltje.
Op de site staan de twee kanten een keer omgedraaid. Hier is sangdwinkelke de dialectvorm en dood en begraven de betekenis, omdat alleen die kant een Wieringer verkleinwoord op -ke heeft.
hij kijkt of hij in de vork zit
Gevonden in de toelichting.
Ongeveer. Kiekt is kijkt, ie is hij, furk is vork, sit is zit.
ik zal maar weer eens aan het werk gaan
Gevonden in de toelichting.
Ongeveer. Onger is onder, min is mijn, erreme zijn armen. Letterlijk: ik neem mijn gat maar weer onder mijn arm.
bijna al zijn varkens zijn tussen zijn benen doorgegaan
Gevonden in de toelichting.
Ongeveer. Skier is schier, bijna. Oal is al, sien is zijn, farrekes zijn varkens, biene zijn benen.
In november 1870 schreef hoofdonderwijzer R. Wijn de gelijkenis van de verloren zoon op, in Nederlandse spelling. Johan Winkler zette die in 1874 in zijn dialecticon. Hier staan zes verzen. De hertaling is van deze site. De hele tekst staat bij de DBNL.
Vers 11D'r was eris 'n man die twie jonges had.
Er was eens een man die twee jongens had.
Gevonden in de toelichting.
Ongeveer. Eris is eens, twie is twee, jonges zijn jongens.
Vers 12Ien fan die jonges, de jongste, froeg an siin taat om siim memmes bewiis; en dat kreeg i.
Een van die jongens, de jongste, vroeg aan zijn vader om siim memmes bewiis, en dat kreeg hij.
Gevonden in de toelichting.
Ongeveer. Ien is een, siin taat is zijn vader. I aan het eind is hij.
Winkler verklaart taat en mem als vader en moeder, maar niet de woorden siim memmes bewiis. In de gelijkenis vraagt de zoon om het deel dat hem toekomt.
Vers 15Toe gong i na 'n boer toe, en die stuurde 'm na siin langd om de farkes te waiden.
Toen ging hij naar een boer toe, en die stuurde hem naar zijn land om de varkens te weiden.
Gevonden in de toelichting.
Ongeveer. Gong is ging, langd is land, farkes zijn varkens, waiden is weiden.
Vers 16Hij had toe so 'n freeselike honger dat i siim buuk wel fol ete wou fan 't supen in de seunis, dat de farkes kregen, maar i kreeg niks fan gien ien.
Hij had toen zo’n vreselijke honger dat hij zijn buik wel vol wilde eten van het voer in de trog, dat de varkens kregen, maar hij kreeg niets.
Gevonden in de toelichting.
Ongeveer. Buuk is buik, fol is vol, supen is het varkensvoer, seunis is de trog.
Vers 22Maar siin taat seide teugen siin knechs, dat se siin beste kleere brenge moste en se 'm antrekke moste en dat se 'n ring an siin hangd en skoene an siin biene doen moste.
Maar zijn vader zei tegen zijn knechten dat ze zijn beste kleren moesten brengen en hem aantrekken, en dat ze een ring aan zijn hand en schoenen aan zijn benen moesten doen.
Gevonden in de toelichting.
Ongeveer. Hangd is hand, skoene zijn schoenen, biene zijn benen. Moste is moesten.
Vers 31Toe seide siin taat teugen 'm: kiin! jij bin altoos bij me en alles wat ik hew, is foor jou.
Toen zei zijn vader tegen hem: kind, jij bent altijd bij me en alles wat ik heb, is voor jou.
Gevonden in de toelichting.
Ongeveer. Kiin is kind, bin is bent, hew is heb, foor is voor.
Deze twee zijn Nederlands, niet Wierings. Ze gaan over de lastige vaart rond Wieringen. Bron: het Wikipedia-lemma Wieringen.
Hij kijkt ontevreden. De doortocht rond het eiland was lastig, en dat stond op het gezicht.
Je hebt gevaar doorstaan voor je de haven haalt. Prangen is je schrap zetten, je erdoorheen zetten.
Klopt er een woord niet, of ken je er een van huis uit? Schrijf de redactie.