In een kuil bij Zandburen woonden volgens oude Wieringers de Sammelkes: kleine, goedaardige mannetjes. Ze rookten piepkleine pijpjes, speelden op fluitjes en dansten als het donker was. Wie...
Wieringen vroeger
Sagen en legendes van Wieringen
Toen Wieringen nog een eiland was, werd er veel verteld. Over de Sammelkes in hun kuil, een steen die zich omdraait, monniken met een gouden klepel, vikingen en het land dat de zee nam. En over wat je deed: de tulen met de kermis, de slierkoek, en de feestdagen van het jaar. Hier staan de verhalen die zijn opgeschreven, met op de kaart waar ze zich afspeelden.
Wieringerplein is trots op Wieringen en op de tradities die hier nog leven. Daarom is deze pagina gemaakt. De sagen, de legendes en de gebruiken staan hier bij elkaar, om te lezen en om te bewaren.
27 verhalen · 18 plekken op de kaart · 20,8 km fietsen
De kaart wordt geladen...
© OpenStreetMap-bijdragers · CBS
Zonder vaste plek
Deze verhalen gingen over het hele eiland rond, of de verteller noemde geen plek.
Tik op een schildje voor het verhaal. Liggen er schildjes op elkaar, dan zie je een rondje met een getal: tik erop om in te zoomen.
Jouw schildjes
- De Sammelkes van de Sammeltjeskuil
- De geleende ketel met twee beulingen
- De steen van Westerklief die zich omdraait
- Rorik en de vikingschat van Westerklief
- Koning Radboud en de Koningsweg
- De priester die Hippolytushoef stichtte
- De Heidense Kapel van Stroe
- Het varken boven de kerkdeur
- De gouden klepel van de monniken
- Het Noormannenpoortje
- Het klooster van Vatrop en de gang onder de grond
- Het zwaard van Treslong
- De kapel van de Engelse kapitein
- Grebbe, de verdronken stad
- De dorpen die de zee nam
- Het Creiler Woud en de vloed van 1170
- Op je geld zitten
- De tulen van de kermis
- Koek geven en karretjes rijden
- Koekslieren met de slierkoek
- De Wieringer jodekoek
- De Wieringer boon
- Sint Pieter en de Klieverkermis
- Suntemaarten
- Mankjes, een swaantje en bolle dobbelen
- De bruiloft met de vlag
- De begrafenis met de huik
Alle verhalen
27 verhalen
-
-
Op boerderij De Kuil, vlak bij de Sammeltjeskuil, verdween op een nacht de grote ketel. De Sammelkes hadden hem geleend om beuling in te koken, bloedworst.
-
De grootste en bekendste zwerfkei van Wieringen ligt bij Westerklief. Het ijs nam hem in de ijstijden mee uit Scandinavië. De namen Westerklief en Oosterklief komen van een klifkust: toen...
-
Geschiedenis en legende
Rorik en de vikingschat van Westerklief
In 1996 vonden hobbyisten met een metaaldetector bij Westerklief een pot van Badorf-aardewerk, ten zuiden van Hollebalg en ten westen van het dorp. Erin zaten zilveren sieraden, munten en...
-
Geschiedenis en legende
Koning Radboud en de Koningsweg
De Koningsweg heet zo, wordt verteld, naar de Friese koning Radboud. Hij zou zich vanuit Medemblik naar Wieringen hebben laten rijden, om te jagen in de bossen die toen nog tussen Medemblik...
-
Overlevering
De priester die Hippolytushoef stichtte
De Hippolytuskerk wordt voor het eerst genoemd in de twaalfde eeuw. Ze zou gesticht zijn door een priester uit Gelderland, die via Friesland naar Wieringen kwam. Hippolytushoef was toen...
-
Legende
De Heidense Kapel van Stroe
De oude kerk van Stroe was gewijd aan Willibrord, maar op Wieringen heette hij altijd de Heidensche Kapel. Volgens de overlevering stond hier eerst een heidense tempel, en bouwden de...
-
Legende
Het varken boven de kerkdeur
Boven de ingang van de kerk van Stroe zat een steen met een uitgehakt varken. Allan zag hem in 1855: een reliëf van Bentheimer zandsteen, door de tijd bijna onzichtbaar geworden. Wat het...
-
Schatsage
De gouden klepel van de monniken
In de middeleeuwen zouden monniken bij de kerk van Stroe een klok hebben gehad met een klepel van massief goud. Zo zacht was dat goud, zegt een versie, dat de klepel elke week weer...
-
Legende
Het Noormannenpoortje
Aan de noordkant had de kerk van Stroe een lage zij-ingang. Wie daardoor naar binnen wilde, moest bukken. Zo bogen zelfs de Noormannen, de vikingen die hier aan land kwamen, voor het altaar.
-
Bij Vatrop zou ooit een klooster hebben gestaan, met een gang onder de grond naar de kerk van Oosterland. Toen de Noormannen kwamen, vluchtten de monniken met hun kostbaarheden door die gang.
-
Geschiedenis en legende
Het zwaard van Treslong
In maart 1572 vroor de watergeus Willem Bloys van Treslong met zijn schepen vast in het ijs bij Wieringen. Zijn mannen gingen de boerderijen langs om te plunderen, maar de Wieringers...
-
Legende
De kapel van de Engelse kapitein
De Gasthuiskapel van Den Oever zou een geschenk zijn van een Engelse kapitein. Hij leed schipbreuk voor de kust, werd door Wieringers gered en betaalde uit dank voor een kapel met gasthuis.
-
Tussen Texel en Wieringen lag ooit een stad die Grebbe heette, ongeveer een half uur gaans ten noorden van het eiland, aan het Amsteldiep. Wie haar bouwde? De Romeinen, zeiden sommigen...
-
Geschiedenis en legende
De dorpen die de zee nam
Allan schrijft dat na de eerste helft van de achtste eeuw de vlakte tussen de Noord-Hollandse kust en Wieringen verdronk, en ook het land waar nu de Zijpe en de Wieringerwaard liggen...
-
Geschiedenis en legende
Het Creiler Woud en de vloed van 1170
Tot 1170 hoorden Wieringen en Texel bij het vasteland. Tussen Texel en ongeveer Enkhuizen lag een groot bos, het Creiler Woud. Bij de Allerheiligenvloed van 1170 sloeg de Noordzee een gat...
-
Volksgebruik
Op je geld zitten
Wieringer mannen hadden een kostuum met een geheime zak in de voering van het achterpand. Jaap Fijnheer, van het begin af betrokken bij de Historische Vereniging Wieringen, trok er eens...
-
Volksgebruik
De tulen van de kermis
De kermis van Hippolytushoef begint op de laatste donderdag van juli. Die eerste dag heet tuledag, of de tulemerrekt. Vroeger zaten om tien uur de kerkeraad en de magistraten in de banken...
-
Volksgebruik
Koek geven en karretjes rijden
De kermis duurde tot en met de maandag erna, en was het hoogtepunt van het jaar. Zelfs de vissersvloot lag die dagen voor anker. Voor 1900 danste men de Wieringer skos, heen en weer. Dangse...
-
Volksgebruik
Koekslieren met de slierkoek
Voor Pinksteren was het in Den Oever "Kermis in de Beurs", voor de skuutlui, de schippers. Op woensdag en donderdag stonden er tafeltjes met snoep, en de jeugd deed aan koekslieren...
-
Volksgebruik
De Wieringer jodekoek
De Wieringer jodekoek is groter dan een gewone: zo'n vijftien en een halve centimeter, dikker, donker, met suiker erop, en een smaak die naar speculaas neigt. Op zondag hoorde hij bij de...
-
Volksgebruik
De Wieringer boon
De Wieringer boon is een kleine, witte boon met een okerkleurige vlek om de navel. Die vlek blijft als je hem kookt. De plant wordt maar een centimeter of zestig, met witte bloemen en...
-
Volksgebruik
Sint Pieter en de Klieverkermis
Op 22 februari is het Sint Pieter. Dan werden de landerijen opnieuw verhuurd, en op Oosterklief en Westerklief was dat reden voor de Klieverkermis. Er hoort een rijmpje bij. "Oosterklief en...
-
Volksgebruik
Suntemaarten
Op Sint-Maarten liepen de kinderen in kleine groepjes met een suntemaarten langs de huizen. De meisjes hadden een gekleurde lampion, de jongens een uitgeholde suikerbiet waarin ze een schip...
-
Volksgebruik
Mankjes, een swaantje en bolle dobbelen
Dagen voor Sint-Nicolaas zetten de kinderen hooi en roggebrood neer voor de schimmel. Mankjes, hun schoenen, brachten ze bij ooms en tantes, en die haalden ze op 7 december gevuld weer op...
-
Volksgebruik
De bruiloft met de vlag
Na de ondertrouw op het raadhuis hing het hele dorp de vlag uit. Bruid en bruidegom gingen een dag met paard en wagen bij alle familie en vrienden langs.
-
Volksgebruik
De begrafenis met de huik
Bij een sterfhuis op Wieringen gingen de luiken bijna dicht. Schilderijen en de spiegel hingen met de beeldkant naar de wand. Stoelen voor buren en kennissen leende men in de buurt, en...
Geen verhaal gevonden. Probeer een ander woord of zet de filters terug.
Je telefoon ziet waar je bent en laat het weten als je bij een verhaal komt. Je plek blijft op je telefoon.
De Sagenroute: 20,8 km fietsen langs de verhalen
Een rondrit vanaf de Hippolytuskerk, over fietspaden en rustige wegen, langs alle 18 plekken uit de verhalen. Neem je telefoon mee: bij elke stop lees je het verhaal, of laat je het voorlezen.
- De priester die Hippolytushoef stichtte Start · Hippolytuskerk, Hippolytushoef
- De tulen van de kermis Na 0,1 km · Hippolytuskerk, Hippolytushoef
- De Wieringer jodekoek Na 0,2 km · Bakkerij Dunselman, Hoofdstraat, Hippolytushoef
- Sint Pieter en de Klieverkermis Na 1,8 km · Oosterklief en Westerklief
- Rorik en de vikingschat van Westerklief Na 2,8 km · Westerklief
- De steen van Westerklief die zich omdraait Na 3,2 km · Westerklief
- Koning Radboud en de Koningsweg Na 4,7 km · Koningsweg, Westerland
- De Sammelkes van de Sammeltjeskuil Na 6,6 km · Zandburen, Hippolytushoef (bij benadering)
- De geleende ketel met twee beulingen Na 6,8 km · Boerderij De Kuil, Zandburen (bij benadering)
- De gouden klepel van de monniken Na 9,9 km · Rond de oude kerk van Stroe
- De Heidense Kapel van Stroe Na 10,0 km · Heidense Kapel, Stroeërweg, Stroe
- Het varken boven de kerkdeur Na 10,3 km · Heidense Kapel, Stroe
- Het Noormannenpoortje Na 10,7 km · Heidense Kapel, Stroe
- Het klooster van Vatrop en de gang onder de grond Na 11,8 km · Vatrop
- Het zwaard van Treslong Na 12,6 km · Michaëlskerk, Oosterland
- Koekslieren met de slierkoek Na 14,4 km · Bij de Beurs, Den Oever (bij benadering)
- Koek geven en karretjes rijden Na 14,8 km · Den Oever, de herbergen (bij benadering)
- De kapel van de Engelse kapitein Na 14,9 km · Den Oever (de precieze plek is onbekend)
Liever lopen? De Sagenwandeling: 7,3 km
Een rondwandeling vanaf de Hippolytuskerk langs de 9 verhalen in en rond Hippolytushoef, Westerklief en Westerland.
- De priester die Hippolytushoef stichtte Start · Hippolytuskerk, Hippolytushoef
- De tulen van de kermis Na 0,1 km · Hippolytuskerk, Hippolytushoef
- De Wieringer jodekoek Na 0,2 km · Bakkerij Dunselman, Hoofdstraat, Hippolytushoef
- Sint Pieter en de Klieverkermis Na 1,6 km · Oosterklief en Westerklief
- Rorik en de vikingschat van Westerklief Na 2,7 km · Westerklief
- De steen van Westerklief die zich omdraait Na 3,0 km · Westerklief
- Koning Radboud en de Koningsweg Na 4,5 km · Koningsweg, Westerland
- De Sammelkes van de Sammeltjeskuil Na 6,4 km · Zandburen, Hippolytushoef (bij benadering)
- De geleende ketel met twee beulingen Na 6,7 km · Boerderij De Kuil, Zandburen (bij benadering)
De route is uitgerekend over de fiets- en wandelpaden op de kaart (OpenStreetMap). Let zelf op het verkeer en op afsluitingen. Bij een plek "bij benadering" weet niemand meer precies waar het was.
Ken je nog een verhaal? Van opa, van de buurvrouw of van de visserij? Stuur het in, dan zoekt de redactie uit waar het vandaan komt.
De verhalen zijn hier in eigen woorden naverteld, uit de bronnen die bij elk verhaal staan: onder meer het boek van Francis Allan uit 1855, de Historische Vereniging Wieringen en de Volksverhalenbank van het Meertens Instituut. Een plek "bij benadering" is een schatting: de verhalen zelf noemen niet altijd een precieze plek. De kaart is getekend naar © OpenStreetMap-bijdragers. Bordjes met een QR-code om op te hangen.